Sau khi Quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới năm 2025, Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 diễn ra trong một bối cảnh đặc biệt. Không chỉ tiếp nối hệ thống nghi lễ đã được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ, mùa hội năm nay còn cho thấy một cách tiếp cận mới: mở rộng không gian trải nghiệm, tăng hàm lượng công nghệ và từng bước đưa lễ hội trở thành động lực phát triển du lịch, thương mại gắn với bảo tồn di sản.
Từ lễ hội truyền thống đến sự kiện trong không gian Di sản Thế giới
Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 diễn ra từ 26/9 đến 4/10/2026, tại khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng. Đây là mùa lễ hội đầu tiên được tổ chức trong bối cảnh quần thể chính thức mang danh hiệu Di sản Văn hóa Thế giới.
Theo UNESCO, quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc gồm 12 địa điểm thành phần, gắn với lịch sử nhà Trần, sự hình thành và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm cùng hệ thống di tích, cảnh quan và thực hành văn hóa phong phú. Quần thể được ghi danh năm 2025 theo các tiêu chí (iii) và (vi).
Trong bối cảnh đó, các nghi lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và 584 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi tiếp tục giữ vị trí trung tâm. Lễ Khai ấn, Lễ Cầu an, Hội hoa đăng trên sông Lục Đầu, lễ rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần cùng các nghi thức truyền thống tạo nên trục văn hóa – tâm linh xuyên suốt mùa hội.
“Mở” không gian lễ hội, lấy trải nghiệm làm điểm nhấn
Điểm đáng chú ý nhất trong phương thức tổ chức năm nay là định hướng “mở” lễ hội, với người dân và du khách được xác định là trung tâm của không gian trải nghiệm.
Theo thông tin từ Ban Tổ chức, khu vực khai hội được bố trí khoảng 5.000 chỗ, trong đó khoảng 2.500 vị trí dành cho người dân và du khách tự do tham dự. Không gian tại hai khu di tích được chỉnh trang, bổ sung hệ thống nhận diện, tiểu cảnh và các điểm check-in.
Đáng chú ý, lễ hội không chỉ dừng ở việc “xem” nghi lễ. Các hoạt động quảng diễn, trải nghiệm nghề truyền thống, làm gốm, thư pháp, pha trà sen, trà cúc, múa rối nước và thưởng thức nghệ thuật dân gian tạo điều kiện để du khách trực tiếp tương tác với di sản. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại tiếp tục giới thiệu làng nghề, sản phẩm OCOP, nông sản và ẩm thực Hải Phòng.
Công nghệ số bước vào không gian lễ hội
Một thay đổi có tính thực dụng rõ rệt là ứng dụng công nghệ số vào phục vụ du khách. Mã QR tích hợp trên nền tảng Smart Hải Phòng được sử dụng để cung cấp chương trình, lịch hoạt động, sơ đồ không gian, điểm tham quan, bãi đỗ xe, phân luồng giao thông và thông tin dịch vụ.
Cách làm này cho thấy lễ hội đang chuyển từ mô hình thông tin chủ yếu bằng bảng biển, tờ rơi sang phương thức tiếp cận linh hoạt hơn. Về lâu dài, dữ liệu số cũng có thể trở thành nền tảng để xây dựng hệ sinh thái du lịch thông minh, giúp du khách không chỉ đến dự lễ hội mà còn chủ động khám phá các điểm di sản liên quan.
Đặc biệt, lễ hội năm nay dự kiến công bố Bộ nhận diện thương hiệu Di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, được Hải Phòng, Quảng Ninh và Bắc Ninh thống nhất sử dụng. Đây là bước đi đáng chú ý trong việc xây dựng hình ảnh thống nhất cho một quần thể di sản có phạm vi liên tỉnh.
Di sản trở thành nguồn lực kinh tế – xã hội
Đằng sau những thay đổi về hình thức tổ chức là một bài toán lớn hơn: làm thế nào biến giá trị di sản thành nguồn lực phát triển mà không làm suy giảm tính nguyên gốc của di sản.
Việc kết nối lễ hội với sản phẩm OCOP, làng nghề, ẩm thực, dịch vụ lưu trú và các tuyến du lịch liên vùng mở ra cơ hội gia tăng nguồn thu cho cộng đồng địa phương. Đồng thời, các hoạt động trải nghiệm giúp di sản hiện diện trong đời sống đương đại thay vì chỉ được tiếp cận dưới dạng những nghi lễ định kỳ.
Tuy nhiên, chính UNESCO cũng nhấn mạnh rằng việc ghi danh đi kèm trách nhiệm bảo tồn, quản lý du lịch và phát triển bền vững để bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể.
Vì vậy, thành công của mùa hội 2026 sẽ không chỉ được đo bằng lượng khách hay quy mô chương trình. Quan trọng hơn là khả năng cân bằng giữa bảo tồn và khai thác, truyền thống và hiện đại, trải nghiệm của du khách và đời sống của cộng đồng.
Một mùa hội mang theo kỳ vọng mới
Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc mùa Thu 2026 đang cho thấy một bước chuyển đáng chú ý: từ một lễ hội giàu truyền thống trở thành một không gian văn hóa – du lịch – cộng đồng trong lòng Di sản Thế giới.
Những nghi lễ cũ vẫn là linh hồn của mùa hội, nhưng phương thức tiếp cận đã thay đổi: không gian mở hơn, trải nghiệm đa dạng hơn, công nghệ hiện diện rõ hơn và sự liên kết vùng được đặt ở vị trí quan trọng hơn.
Thách thức phía trước vì thế cũng lớn hơn. Khi danh hiệu UNESCO tạo sức hút mới, áp lực lên cảnh quan, môi trường, hạ tầng và tính chân thực của thực hành văn hóa cũng gia tăng. Nếu giải được bài toán ấy, Côn Sơn – Kiếp Bạc không chỉ có một mùa hội đáng nhớ trong năm 2026, mà còn có thể hình thành một mô hình dài hạn về bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững và nâng cao đời sống cộng đồng.
Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc