Có những lễ hội được nhớ bởi quy mô, có những lễ hội được nhớ bởi sắc màu, âm thanh và dòng người. Nhưng với Côn Sơn – Kiếp Bạc, sức hấp dẫn nằm trước hết ở chiều sâu của một vùng đất đã in dấu hơn 700 năm lịch sử. Mùa Thu năm 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10, trong một bối cảnh đặc biệt: quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh Di sản thế giới năm 2025. Đây vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cách tổ chức, bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Từ không gian tưởng niệm đến một lễ hội có chuẩn mực mới
Côn Sơn – Kiếp Bạc là vùng đất địa linh nhân kiệt. Đây cũng là nơi gắn với tên tuổi Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi cùng các danh nhân Trần Nguyên Đán, Pháp Loa, Huyền Quang.
Bởi vậy, yêu cầu đầu tiên của lễ hội không đơn thuần là “đông vui”, mà là trang nghiêm, đúng truyền thống và có chiều sâu văn hóa. Lễ hội năm nay tiếp tục đặt các nghi lễ truyền thống ở vị trí trung tâm, đồng thời chú trọng an toàn, tiết kiệm, minh bạch và hiệu quả.
Đáng chú ý, năm 2026 cũng là dịp tưởng niệm 584 năm ngày mất của Nguyễn Trãi và 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Những con số ấy không chỉ là mốc thời gian; chúng nhắc người tham dự rằng phía sau mỗi nghi lễ là một lớp trầm tích lịch sử cần được hiểu đúng và ứng xử phù hợp.
Khi du khách trở thành chủ thể của trải nghiệm di sản
Điểm đáng chú ý của mùa hội năm nay là cách tiếp cận “mở” hơn. Không gian lễ hội được mở rộng với các hoạt động văn hóa, du lịch, thương mại và trải nghiệm, hướng tới việc lấy người dân và du khách làm trung tâm; công nghệ số cũng được tăng cường trong công tác tổ chức và quảng bá.
Các hoạt động nổi bật trải dài trong chín ngày, từ khai hội, khai ấn, trình diễn Hầu Thánh, lễ cầu an và hội hoa đăng trên sông Lục Đầu đến lễ rước bộ, lễ tế và lễ giỗ Đức Thánh Trần. Song song với phần lễ là Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm địa phương, làng nghề và các hoạt động nghệ thuật.
Cách tổ chức này cho thấy một chuyển động quan trọng: lễ hội không chỉ được nhìn như một sự kiện diễn ra trong vài ngày, mà đang được định hướng trở thành một hệ sinh thái trải nghiệm di sản. Du khách có thể đến để dự lễ, nhưng cũng có thể ở lại để tìm hiểu lịch sử, thưởng thức văn hóa, khám phá cảnh quan và tiếp cận sản phẩm địa phương.
Di sản thế giới: Cơ hội kinh tế đi cùng trách nhiệm bảo tồn
Việc UNESCO ghi danh Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc tạo ra một vị thế mới cho khu di sản. UNESCO đồng thời nhấn mạnh rằng danh hiệu thế giới không chỉ là sự ghi nhận mà còn đi kèm trách nhiệm bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu và phát triển du lịch một cách bền vững.
Với Côn Sơn – Kiếp Bạc, tác động kinh tế vì thế không nên chỉ được đo bằng lượng khách hay doanh thu trong những ngày lễ hội. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng hình thành chuỗi dịch vụ văn hóa – du lịch – thương mại có chất lượng, tạo sinh kế cho cộng đồng và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Nhưng đây cũng chính là phép thử. Khi lượng khách tăng, áp lực lên giao thông, môi trường, cảnh quan, dịch vụ và không gian tín ngưỡng cũng tăng theo. Một lễ hội thành công không phải là lễ hội càng đông càng tốt, mà là lễ hội có khả năng cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.
Từ một mùa hội đến thương hiệu di sản bền vững
Điều đáng chờ đợi ở Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc – mùa Thu năm 2026 không chỉ nằm ở những nghi lễ diễn ra trong chín ngày. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để kiểm nghiệm một mô hình tổ chức lễ hội trong bối cảnh di sản đã bước sang một vị thế quốc tế mới.
Sự trang nghiêm giữ lại căn cốt của truyền thống. Tính chuyên nghiệp tạo nên chuẩn mực của một điểm đến hiện đại. Còn trải nghiệm giúp di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Làm tốt cả ba yếu tố ấy, Côn Sơn – Kiếp Bạc sẽ không chỉ có một mùa hội đáng nhớ. Nơi đây có thể từng bước hình thành một thương hiệu lễ hội di sản có sức lan tỏa, trong đó cộng đồng là chủ thể, du khách là người trải nghiệm và di sản vẫn là trung tâm cần được gìn giữ.