Sáng ngày 02/01/2026 (ngày 14.11 năm Ất Tỵ), Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc long trọng tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm 635 năm ngày mất của Tư đồ, Chương Tác Quốc Thượng Hầu Trần Nguyên Đán tại đền Thanh Hư, khu di tsản Côn Sơn (phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng).
Dự Lễ tưởng niệm có Đại diện ĐU, HĐND, UBND, UBMTTQVN phường Trần Hưng Đạo, Lãnh đạo, cán bộ, nhân viên Ban quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, Trụ trì, tăng, ni chùa Côn Sơn cùng đông đảo nhân dân và du khách thập phương tham dự. 
Toàn cảnh buổi Lễ
Tại lễ tưởng niệm bà Nguyễn Thị Thùy Liên – Trưởng ban QLDT Côn Sơn – Kiếp Bạc đã cung tuyên diễn văn tưởng niệm Tư đồ, Chương túc Quốc thượng hầu Trần Nguyên Đán.
Trần Nguyên Đán sinh năm 1325, hiệu là “Băng Hồ” (tức là người có tâm hồn sáng như tuyết). Ông thuộc dòng dõi tôn thất quý tộc nhà Trần, sinh ra tại đất Thăng Long, quê gốc ở xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định nay thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình. Cha là Uy Túc Công Trần Văn Bích, ông là cháu bốn đời thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải, cháu năm đời vua Trần Thái Tông.
Sinh ra trong một gia đình quý tộc, dòng dõi tôn thất, từ nhỏ Trần Nguyên Đán đã thông minh hơn người, có đức tính khiêm nhường, giàu lòng nhân ái. Ông luôn kiên trì học tập, tinh thần cầu thị với hoài bão lớn lao nên sớm trở thành một tài năng lớn, một tấm gương về phẩm chất đạo đức, nhân nghĩa, vị tha. Trong “Băng Hồ Di Sự Lục” Nguyễn Trãi viết về ông ngoại như sau: “Nếp nhà thi lễ, nòi giống thần minh, trăng trong gió mát, có nhã thú xa lánh cõi trần. Ngày trắng tuổi xanh có hoài bão một lòng vì nước”.
Bà Nguyễn Thị Thùy Liên – Trưởng ban QLDT Côn Sơn – Kiếp Bạc
đọc Diễn văn tưởng niệm Tư đồ Trần Nguyên Đán
Cuộc đời, sự nghiệp Trần Nguyên Đán gắn liền với công cuộc củng cố, xây dựng vương triều nhà Trần nửa cuối thế kỷ XIV. Hơn 20 năm làm quan, Ông là tướng quốc ba đời vua: Trần Dụ Tông, Trần Nghệ Tông và Trần Duệ Tông. Đời vua Trần Dụ Tông (1341 – 1369), ông giữ chức Đại phu Ngự sử đài, chuyên việc can gián. Ông luôn nghiêm khắc sửa mình, không màng danh lợi, tận tâm với công việc.
Năm 1369, vua Trần Dụ Tông qua đời, trong triều xảy ra biến loạn. Dương Nhật Lễ cướp ngôi nhà Trần, sử cũ gọi là “Loạn vương triều”. Là đại thần trung quân, ái quốc, trước biến loạn của triều đình, Trần Nguyên Đán đã tập hợp lực lượng, đem quân vây đánh, phế truất Dương Nhật Lễ đưa Trần Phủ (tức vua Trần Nghệ Tông) lên ngôi, khôi phục vương triều chính thống nhà Trần.
Năm 1371, Trần Nguyên Đán được phong chức Tư đồ phụ chính, tước Chương túc quốc thượng hầu, kiêm quân quản trấn Quảng Oai và phụ trách công việc bang giao với các nước. Ở cương vị nào, ông đều dành hết tâm huyết, tài năng, trí tuệ phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân. Sử sách ca ngợi công lao to lớn của ông: ”Giữ vững cơn lay động, gỡ mối sau buổi rối ren, trong khoảng mấy năm nước yên lặng, người ta khen là hiền tướng, dù là trẻ con, lính tráng chẳng ai là không biết tiếng…”.
Đọc văn tế Tư đồ, Chương túc Quốc thượng hầu Trần Nguyên Đán
Bên cạnh những đóng góp to lớn về chính trị, quân sự, ngoại giao, Trần Nguyên Đán còn là một nhà thơ, nhà văn, nhà văn hóa lớn của dân tộc. Ông từng đọc đến “Tam vạn cuốn thư”, thông hiểu kinh sách, nghiên cứu sâu sắc các học thuyết Nho, Phật, Đạo. Ông là nhà lịch pháp lớn đầu tiên của nước ta quan tâm nghiên cứu nông lịch. Trước tác của ông còn biết đến ngày nay như “Bách thế thông khảo”, “Băng Hồ ngọc hác tập”, hiện còn 51 bài thơ chép trong sách “Toàn Việt thi lục”. Nội dung thơ văn của ông chứa đựng tư tưởng sâu sắc, thể hiện tâm trạng của ông gắn với thời cuộc, phản ánh nhiều khía cạnh tình cảm về hiện thực xã hội mà nổi bật vẫn là tư tưởng yêu nước, thương dân.
Vào khoảng năm 1374 – 1377, sau khi dẹp loạn Dương Nhật Lễ khôi phục triều Trần, ổn định đất nước, Tư đồ Trần Nguyên Đán về Côn Sơn, chọn khu đất này xây dựng động phủ. Động phủ dựng xong, vua Trần Duệ Tông về thăm và đặt tên cho công trình là Thanh Hư Động, khắc vào bia đá. Thượng hoàng Trần Nghệ Tông chế bài minh ca ngợi công đức của Trần Nguyên Đán khắc ở sau bia. Động Thanh Hư là công trình quy mô, hoành tráng với nhiều hạng mục kiến trúc hòa với thiên nhiên, trong đó có các nơi “nghỉ ngơi, chơi ngắm” là thắng cảnh tiêu biểu mà từ lâu đã trở thành địa danh, di tích nổi tiếng, đi vào thi ca sử sách ở nhiều thời đại.
Vào năm 1385, khi động phủ dựng xong, đây cũng là thời kỳ triều Trần bắt đầu suy vi, Trần Nguyên Đán ra sức khuyên can Thượng hoàng Nghệ Tông cảnh giác về mưu đồ thoán đoạt triều chính của Hồ Quý Ly nhưng không hiệu quả, ông xin về trí sĩ tại Côn Sơn, sống ẩn dật, vui với trúc thông, thơ phú và nuôi dậy cháu ngoại Nguyễn Trãi trưởng thành. Tại Côn Sơn, ông vẫn canh cánh lo âu việc nước, cảm thông sâu sắc với cuộc sống vất vả của nhân dân. Những tư tưởng ấy được biểu lộ qua những vần thơ, những câu ngâm vịnh sâu sắc:
“Sách ba vạn cuốn không đất dụng
Yêu dân còn nợ mái đầu phơ”
Tại Côn Sơn, ông cho dựng đàn Tinh Đẩu trên núi Ngũ Nhạc để tế thần sao Bắc Đẩu, cầu cho quốc thái, dân an và bỏ nhiều công sức mở mang chùa Tư Phúc tức chùa Hun, cùng toàn bộ khu danh thắng Côn Sơn. Đánh giá về Trần Nguyên Đán, trong “Lịch triều hiến chương loại chí”, nhà sử học Phan Huy Chú viết: “Ông là người hiền lành nho nhã, có phong độ bậc quân tử thời xưa… đáng là người hiền”.
Ngày 14 tháng 11 năm 1390, Tư đồ, Chương túc quốc thượng hầu Trần Nguyên Đán tạ thế tại Côn Sơn. Vua Trần nhớ công đức lớn lao của Ông với đất nước, đã sắc chỉ cho nhân dân lập đền thờ, tạc tượng thờ Người tướng quốc tại Côn Sơn. Trải qua bao cơn binh lửa, nắng mưa, đền thờ xưa không còn.
Để tưởng nhớ bậc danh nhân, hiền tài của đất nước, người có công lao lớn trong việc đào tạo nên tài năng, nhân cách vĩ đại của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi, cũng như công lao trong việc mở rộng thắng cảnh Côn Sơn, năm 2005 Nhà nước xây dựng đền Thanh Hư trên nền nhà cũ của ông giữa rừng tùng bách Côn Sơn đại ngàn. Cạnh đền thờ là dấu tích nền nhà cũ của quan Tư đồ Trần Nguyên Đán, được bảo tồn nguyên trạng để giới thiệu với du khách về công trình kiến trúc cổ xưa của quan Tư đồ khi trí sĩ tại Côn Sơn vẫn giữ khí tiết thanh cao đạm bạc.
Những năm gần đây, được sự quan tâm chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thành ủy, UBND thành phố, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, sự ủng hộ của các cấp chính quyền, nhân dân và du khách thập phương; Ban QLDT Côn Sơn – Kiếp Bạc đã khôi phục, phát huy các di sản văn hoá gắn với Quan Tư đồ Trần Nguyên Đán như: tôn tạo cảnh quan đền Thanh Hư, cầu Thấu Ngọc, suối Côn Sơn; hoàn thiện hệ thống văn bia, hoành phi câu đối và phục dựng một số nghi lễ, sự lệ liên quan đến Quan Tư đồ như Lễ dâng hương tưởng niệm, Lễ giỗ, Lễ tế…; công tác tuyên truyền, quảng bá hình ảnh khu di tích được quan tâm, thu hút ngày càng đông du khách thập phương về tham quan chiêm bái.
Lễ tưởng niệm 635 năm ngày mất Tư đồ, Chương Túc Quốc Thượng hầu Trần Nguyên Đán là dịp trang trọng để hậu thế bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với một bậc đại thần tài đức vẹn toàn, có nhiều đóng góp to lớn cho triều Trần và cho văn hóa, học thuật nước nhà. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương sáng về lòng trung quân ái quốc, nhân cách thanh liêm, trí tuệ uyên thâm và tinh thần trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc. Buổi lễ không chỉ nhằm tưởng nhớ công lao tiền nhân, mà còn góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, hun đúc niềm tự hào lịch sử và khơi dậy ý thức gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa – lịch sử quý báu của dân tộc trong các thế hệ hôm nay và mai sau.