ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TRÊN SÔNG LỤC ĐẦU

Nhắc đến Lục Đầu Giang là tưởng nhớ về một thời oanh liệt, về những trận thủy chiến diệt giặc Mông – Nguyên lẫy lừng trong lịch sử, với khí thế ngất trời của quân dân Đại Việt và khí phách lẫm liệt của vị anh hùng dân tộc kiệt xuất Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

 

Diễn xướng Hội quân trên sông Lục Đầu

 

Sông Lục Đầu, còn gọi là sông Bình Than có chiều dài hơn 10km, chỗ rộng nhất hơn 1km chảy sát qua mé Tây Nam đất Vạn Kiếp. Gọi là sông Lục Đầu hay Lục Đầu Giang vì đoạn sông này phía trên nhận nước của ba con sông: sông Cầu, sông Thương và sông Lục Nam, phía dưới hợp với sông Đuống rồi đổ ra Biển Đông bằng hai dòng sông lớn là sông Thái Bình và sông Kinh Thầy.

Một dòng sông tỏa đi sáu ngả, Lục Đầu lúc nào cũng mênh mang sóng nước vô bờ, đây là nguồn cung cấp nước cho đồng ruộng, nguồn thủy sản tự nhiên vô cùng phong phú cho vùng Đông Bắc đồng bằng Bắc Bộ. Sông Lục Đầu có vai trò quan trọng về giao thông, phục vụ cho việc giao thương kinh tế, chính trị và quân sự của cả vùng đông bắc. Từ Kiếp Bạc theo sông Lục Nam ngược dòng tới Lục Nam, qua Chũ (Bắc Giang) rồi lên biên giới Lạng Sơn; từ Lục Nam rẽ phải qua Ba Chẽ (Quảng Ninh) rồi ra Biển Đông. Theo sông Thương ngược dòng lên tới Bắc Giang, Bắc Sơn, Thái Nguyên…rồi đi sâu vào các địa phương vùng núi phía Bắc. Theo dòng sông Cầu dẫn lên Bắc Ninh, Phù Lỗ, Thái Nguyên…Từ  Kiếp Bạc theo sông Đuống tới sông Hồng về Hà Nội, từ đây lên Bạch Hạc, Việt Trì, Phú Thọ…Từ Kiếp Bạc theo sông Kinh Thầy tới Bach Đằng ra cửa Nam Triệu tới Bãi Cháy, Hạ Long; Theo sông Thái Bình xuôi dòng qua đất Hải Dương, tới Vĩnh Bảo, Kiến Thụy (Hải Phòng), Quỳnh Phụ (Thái Bình) rồi ra Biển Đông. Bởi vậy, qua các thời kỳ lịch sử của nước ta, Lục Đầu Giang là nơi diễn ra những sự kiện lịch sử oai hùng, những trận chiến vĩ đại của dân tộc như: Hội nghị Bình Than (1282), chiến thắng Vạn Kiếp (1285)...

Cùng với hệ thống núi đồi hiểm trở Vạn Kiếp, Lục Đầu Giang đã trở thành biểu tượng chống giặc ngoại xâm, lòng tự hào dân tộc, là bản hùng ca giữ nước của dân tộc ở triều đại nhà Trần.

Gác lại những thanh âm chiến trận, Lục Đầu giang hôm nay đã trở thành điểm hẹn du lịch của du khách khi hành hương về khu di tích Kiếp Bạc.

Theo quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc của Thủ tướng chính phủ phê duyệt năm 2010 và Quy hoạch phát triển du lịch Hải Dương năm 2015 (giai đoạn 2015 – 2020) thì việc xây dựng tuyến du lịch trên sông Lục Đầu đã được đưa vào quy hoạch phát triển du lịch của tỉnh Hải Dương cũng như khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc.

Như chúng ta đã biết, du lịch sông nước là một trong những loại hình du lịch sinh thái thú vị. Hiện nay, loại hình du lịch này đang lên ngôi và đã trở thành xu thế phát triển chung, tạo lập giá trị vững chắc trong ngành công nghiệp không khói của hầu hết các điểm đến du lịch nổi tiếng trên thế giới. Ở nước ta, du lịch sông nước cũng được các địa phương khai thác rất đa dạng. Đến với các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, hầu hết du khách đều không bỏ lỡ chương trình du lịch trên sông. Khách du lịch tới đây được giới thiệu những tour trên các tuyến sông hấp dẫn, mang đặc trưng của vùng đất Nam Bộ; du lịch bằng thuyền trên sông Mekong và các kênh rạch để ngắm phong cảnh làng quê thôn dã; tham quan chợ nổi Cái Răng, ghé các miệt vườn dọc hai bên bờ sông để thưởng thức trái cây bốn mùa…Thành phố Hồ Chí Minh có chương trình du lịch bằng du thuyền Bonsai Cruise tại bến Nhà Rồng. Thừa Thiên Huế có chương trình du lịch gắn với sông Hương như: đi thuyền dọc theo sông Hương đến thăm chùa Thiên Mụ, điện Hòn Chén, lăng Minh Mạng…; lênh đênh trên thuyền nghe ca Huế hay thưởng thức các món ẩm thực xứ Huế, ngắm cầu Trường Tiền, Đại Nội lung linh ánh điện vào ban đêm…Thủ đô Hà Nội cũng hấp dẫn du khách với chương trình du lịch sông Hồng thăm làng gốm Bát Tràng, thăm đền thờ Chử Đồng Tử - Tiên Dung…

Sông Lục Đầu có lợi thế rất lớn về mặt văn hóa và lịch sử. Bởi nhắc đến dòng sông Lục Đầu là nhắc đến bản hùng ca giữ nước của dân tộc. Dòng sông ấy đã chứng kiến những sự kiện lịch sử oai hùng, những trận chiến vĩ đại như Hội nghị Bình Than, chiến thắng Vạn Kiếp… Dọc theo tuyến sông có nhiều đền, chùa, miếu cổ xưa rất thích hợp cho việc kết hợp du lịch ngắm cảnh và du lịch tâm linh. Vì vậy, khai thác tuyến du lịch trên sông sẽ giới thiệu được cho du khách sự huy hoàng trong lịch sử của dòng sông, những công trình văn hóa cổ kính bên sông, giúp cho du khách có những trải nghiệm tuyệt vời khi hòa nhập vào đời sống văn hóa của cư dân.

Do đó, việc phát triển du lịch trên sông Lục Đầu không chỉ thỏa mãn nhu cầu tham quan đa dạng của du khách, tạo sự hấp dẫn thu hút khách du lịch quay lại nhiều lần, mà còn góp phần tạo công ăn việc làm , tăng thu nhập cho người dân. Từ đó thúc đẩy du lịch của khu di tích Kiếp Bạc phát triển một cách hiệu quả và bền vững, thật sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn như đã định hướng. Để làm được điều đó, trước hết cần phải xây dựng, hoàn thiện hệ thống hạ tầng cơ sở như đường giao thông, hệ thống cảnh quan… đặc biệt có thể xây dựng các tuyến tham quan, các tour du lịch trên sông Lục Đầu. Cụ thể, lấy đền Kiếp Bạc làm trung tâm, là điểm xuất phát của hành trình, chúng ta sẽ đưa du khách tham quan, tìm hiểu những điểm di tích hai bên bờ sông như sau:

1. Các tour du lịch trên sông:

Trước hết, giới thiệu về Lục Đầu Giang cùng với những sự kiện lịch sử diễn ra tại đây như:  Thời Thục Phán An Dương Vương thì khu vực này là phòng tuyến chống  giặc Ân của tướng quân Cao Lỗ ở đền Cao Đức thuộc huyện Lương Tài, Bắc Ninh. Thế kỷ thứ X, nơi đây là một trong những phòng tuyến chống quân Nam Hán của vua Lê Hoàn. Thế kỷ XI là phòng tuyến chống Tống của Lý Thường Kiệt…Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nơi đây là chiến trường quan trọng nối liền khu căn cứ du kích phía bắc đường 18 lên chiến khu với vùng đồng bằng châu thổ. Địa danh này gắn liền với tên tuổi và chiến công của nhiều anh hùng trong lịch sử như: Cao Lỗ, Trần Khánh Dư, Trần Quốc Toản, Mạc Thị Bưởi… đặc biệt là Hưng Đạo Đại Vương.

Cồn Kiếm: đây là bãi cát có hình lưỡi kiếm dài khoảng 200m, rộng khoảng 50m, được hình thành trên sông Thương trước cửa đền Kiếp Bạc. Dân gian gọi bãi bồi đó là “Phi thiên thần kiếm” của Trần Hưng Đạo để lại cho đời sau để chống giặc ngoại xâm. Việc thả kiếm xuống dòng sông, Hưng Đạo Đại Vương muốn nhờ nước sông Lục Đầu hay siêu thực hơn lấy cái Đức của thiên hạ gột rửa chiến tranh để gìn giữ thái bình muôn thuở.

Kiếp Bạc đi Ngã ba Nhạn: là giáp ranh thuộc lưu vực 3 con sông: sông Thương, sông Lục Nam, một nhánh đổ vào sông Lục Đầu. Nơi đây có đền Xà thờ Trương Hống và Trương Hát ( thuộc huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang).

Từ xa xưa, đền Xà thờ Thánh Tam Giang (Trương Hống, Trương Hát). Hai anh em ngài đều là bậc tướng chí dũng song toàn, phò Triệu Việt Vương, cầm quân đánh thắng quân Lương vào năm Canh Ngọ (550), giải phóng đất nước Vạn Xuân khỏi ách áp bức của nhà Lương phương Bắc được nhiều triều đại tặng phong mỹ tự: “Đại vương thượng đẳng thần”.

 Đền Xà là nơi chứng kiến trận quyết chiến chiến lược của quân dân nhà Lý trong cuộc kháng chiến chống giặc Tống xâm lược. Bài thơ Thần “ Nam quốc sơn hà” cất lên tại đây thể hiện được ý chí quyết chiến, quyết thắng và lòng yêu chuộng hòa bình của quân dân Đại Việt. Dám đánh và đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược, thể hiện sự tự chủ, tự tôn của dân tộc đối với mỗi tấc đất của Tổ quốc. Bài thơ làm bạt vía quân thù; khích lệ tinh thần quân ta, góp phần làm nên chiến thắng hào hùng của quân dân nhà Lý năm 1077.

Kiếp Bạc đi Bãi Nguyệt Bàn - đền Tam Phủ: thuộc xã Cao Đức, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1284 thời Trần, đứng trước họa xâm lăng của đế quốc Nguên Mông, vua Trần đã bí mật về bến Bình Than tổ chức hội nghị bàn kế sách đánh giặc cứu nước sau đó đã vào đền Tam Phủ để cầu Thần âm phù đánh thắng giặc.

Bãi Nguyệt Bàn: là một bãi đất rộng khoảng 10 ha nằm ở ngã ba sông Thương, sông Thái Bình và sông Kinh Thầy, xã Cao Đức, huyện Gia Bình. Dân gian truyền rằng thời Trần – bãi đất này là nơi bàn việc của quân và tướng sĩ. Các cuộc họp thường diễn ra vào ban đêm dưới ánh trăng nên có tên là bãi Nguyệt Bàn (bàn việc dưới ánh trăng).

Kiếp Bạc đi Vụng Trần Xá: còn gọi là Trần Xá Loan, thuộc địa phận thôn Trần Xá, xã Nam Hưng, huyện Nam Sách. Tại đây đã diễn ra Hội nghị Bình Than (tháng 10 năm 1282) bàn kế sách đánh giặc Nguyên Mông của các tướng lĩnh nhà Trần. Nơi đây, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản đã bóp nát quả cam để thể hiện ý chí giết giặc Nguyên. Ngày nay vẫn còn dấu tích hai cây duối cổ, dân gian truyền rằng đóa là nơi buộc ngựa của các tướng lĩnh khi về họp Hội nghị Bình Than.

Kiếp Bạc đi chùa Hồng Ân: còn gọi là chùa Bình Than  thuộc xã Cao Đức, huyện Gia Bình, Bắc Ninh, ngay bên bờ Hữu Đuống đoạn hợp lưu Lục Đầu Giang. Đây là địa điểm liên quan đến Hội nghị Bình Than của vương triều Trần tổ chức để bàn kế sách chống quân Nguyên năm 1282. Chùa đã có từ thời Trần, ngoài thờ Phật chùa còn thờ Cao Lỗ Vương – danh tướng đầu tiên trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Người đã có công chế tạo nỏ thần giúp An Dương Vương đánh giặc.

 Kiếp Bạc đi chùa Phả Lại: thuộc xã Đức Long, huyện Quế Dương (nay là huyện Quế Võ, Bắc Ninh), trông xuống dòng sông Lục Đầu. Tương truyền  chùa là nơi trụ trì của Không Lộ thiền sư – vị cao tăng nổi tiếng của Phật giáo ViệtNam.

Kiếp Bạc đi Đền Gốm: thuộc xã Cổ Thành, thờ Phiêu Kị tướng quân Trần Khánh Dư, danh tướng nhà Trần, lập nhiều chiến công hiển hách trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên ở thế kỷ XIII, đặc biệt trận Bạch Đằng năm 1288. Sau kháng chiến chống quân Nguyên Mông, Trần Khánh Dư xây dựng thái ấp và tổ chức dạy nghề làm gốm cho nhân dân địa phương. Sau khi mất, nhân dân lập đền thờ và được gọi là đền Gốm.

Kết thúc hành trình, thuyết minh viên giới thiệu lễ hội truyền thống mùa thu đền Kiếp Bạc với rất nhiều nghi lễ trang trọng, linh thiêng đặc biệt nghi lễ Hội quân trên sông Lục Đầu diễn ra sáng 17 âm lịch và Lễ Cầu an trên sông Lục Đầu diễn ra tối 18 âm lịch.

Trong quá trình di chuyển trên sông, để tạo cảm hứng cho du khách,  giảm đi được sự mệt mỏi thì ngoài việc thuyết minh viên giới thiệu cảnh quan cũng như lịch sử của mỗi vùng đất đi qua thì chúng ta có thể đưa thêm loại hình hát quan họ hay hát văn ca ngợi những người anh hùng dân tộc đã có công lao to lớn với đất nước. Bên cạnh đó, thưởng thức những món ăn đặc sản của địa phương như: cá chép lưng gù, tôm sông, nem hến…, các loại bánh đặc trưng (bánh trong, bánh lọc, bánh tràng gừng, bánh đậu xanh..) cùng với nước lá được trồng từ núi Dược Sơn.

2. Giải pháp phát triển

Để xây dựng và phát triển tuyến du lịch trên sông Lục Đầu góp phần quảng bá giá trị lịch sử, văn hóa, phát huy tiềm năng phát triển du lịch Côn Sơn – Kiếp Bạc cần thực hiện một số giải pháp là:

Một là, đầu tư xây dựng bến tàu và chuẩn hóa tàu, thuyền du lịch

Xây dựng hệ thống cầu cảng, bến đỗ đồng bộ vừa tạo thuận lợi cho giao thông vừa đảm bảo tính thẩm mỹ tạo những cảnh quan du lịch.

Đảm bảo các thiết bị vận chuyển phải tuân thủ các quy định dành cho phương tiện vận chuyển đường thủy được quy định tại thông tư liên tịch số 22/2012/TTLT – BGTVT – BVHTTDL do Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành ngày 26 tháng 6 năm 2012. Bên cạnh đó, đầu tư trang thiết bị tiện nghi trên tàu để đảm bảo chuẩn tối thiểu phục vụ khách du lịch: giảm tiếng ồn của động cơ, ghế ngồi cho khách cần đảm bảo an toàn, thoải mái và vệ sinh; trên các phương tiện này cần trang bị đầy đủ áo phao, có quy định yêu cầu du khách tuân thủ an toàn giao thông đường thủy như áo phao mặc nghiêm túc…lắp đặt hệ thống âm thanh bảo đảm du khách nghe được hướng dẫn thuyết minh viên hoặc thông báo cần thiết…

Hai là, đào tạo nguồn nhân lực: đây là một bước quan trọng để thúc đẩy du lịch trên sông thực sự có hiệu quả. Đó là  đầu tư phát triển mạnh đội ngũ nguồn nhân lực phục vụ cho du lịch đường sông. Từ đó, cần xây dựng kế hoạch với lộ trình đào tạo cụ thể cho từng đối tượng để đáp ứng kịp thời cho sự phát triển du lịch như lái thuyền, thuyết minh viên, đội ngũ hát văn nghệ, người nấu ăn…

Xây dựng kế hoạch đào tạo cho đội ngũ lái tàu, thuyền viên về kiến thức, kỹ năng và quy trình phục vụ khách du lịch theo quy định tại thông tư liên tịch số 22/2012/TTLT – BGTVT – BVHTTDL.

Mở các lớp đào tạo bồi dưỡng kiến thức kỹ năng giao tiếp và chăm sóc khách hàng, kỹ năng nghề chuyên biệt theo từng nghề, an toàn cho du khách, kiến thức về du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái. Huấn luyện các kỹ năng sơ cấp cứu, cứu hộ cứu nạn cho các nhân viên du lịch.

Xây dựng và đào tạo đội ngũ thuyết minh viên đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu tham quan của du khách, thuyết minh viên trên tour du lịch đường sông phải quảng bá, giới thiệu hình ảnh, con người, lịch sử cũng như ẩm thực của địa phương. Bên cạnh đó cũng cần hướng dẫn, hình thành mạng lưới hướng dẫn viên không chuyên xuất thân từ chính những người dân bản địa.

Mở các lớp đào tạo nghiệp vụ cho nhân viên phục vụ trên tàu thuyền như kỹ năng giao tiếp ứng xử với khách du lịch, nghiệp vụ bàn, kỹ thuật chế biến món ăn, an toàn vệ sinh thực phẩm…

Ba là, xây dựng nội dung các tuyến du lịch trên sông phải gắn với chủ trương, đường lối và quy hoạch tổng thể của khu di tích phù hợp với định hướng bảo tồn hệ thống di sản văn hóa và chiến lược phát triển du lịch của địa phương.

Thiết kế nội dung  thuyết minh trên sông phải nêu được đặc trưng của vùng đất địa linh nhân kiệt, gắn với những chiến công lẫy lừng trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Nội dung thuyết minh súc tích, ngắn gọn, dễ hiểu, phải đảm bảo cho khách du lịch có thời gian phục hồi sức khỏe, nên xây dựng các điểm dừng chân kết hợp mua sắm, giải khát và có chỗ vệ sinh.

Xây dựng tuyến du lịch trên sông theo hành trình nhất định, đi qua những cảnh đẹp và các di tích lịch sử - văn hóa dọc hai bên bờ sông Lục Đầu.

Bốn là, xây dựng sự kết nối giữa các hoạt động trên sông và trên đất liền

Tuyến du lịch đường sông sẽ kém hấp dẫn nếu thiếu vắng các hoạt động trên đất liền. Một tuyến du lịch đường sông hoàn hảo phải có sự kết nối với các hoạt động tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, đền chùa miếu mạo, hoặc tham gia vào các hoạt động du lịch cộng đồng với cư dân địa phương ở hai bên dòng sông, hay du khách có thể dừng chân tham gia câu cá bên bờ sông…

Xây dựng các trạm dừng chân trên bờ nhằm tạo nên sự phong phú và hấp dẫn cho hành trình du lịch đường sông. Bên cạnh đó, xây dựng hệ thống các cầu tàu, nhà chờ dọc theo bờ sông nhằm kết nối giao thông đường thủy với giao thông đường bộ.

 Đồng thời tăng cường sự kết nối giữa các điểm tham quan, qua đó tăng cường sự liên kết trong hoạt động du lịch giữa Côn Sơn – Kiếp Bạc với các địa phương trong tuyến du lịch, kết nối với các công ty du lịch lữ hành như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Bắc Giang…, tăng cường quảng bá giới thiệu trên các phương tiện đại chúng…Đó là điều kiện để tăng tính hấp dẫn của một tour du lịch trọn gói có tính liên vùng với sự phong phú và đa dạng về các sản phẩm du lịch, qua đó sẽ thu hút khách du lịch nhiều hơn.

Với những tiềm năng phong phú đa dạng, điều kiện tự nhiên hết sức thuận lợi, chắc chắn du lịch Côn Sơn – Kiếp Bạc sẽ ngày càng phát triển, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương.

 

Nguyễn Thị Tuyết Nhung

Bài viết đăng trên Bản tin Văn hoa, Thể Thao và Du Lịch Hải Dương

Thứ 2, Ngày 2/4/2012