HOÀN THÀNH DỰ ÁN TU BỔ, TÔN TẠO CHÙA CÔN SƠN SẴN SÀNG CHO LỄ HỘI MÙA XUÂN

Chùa Côn Sơn Thiên Tư Phúc được xây dựng từ thời Trần (thế kỷ 13). Theo văn bia, năm 1329 chùa Côn Sơn được Đệ nhị tổ thiền phái Phật giáo Trúc Lâm Pháp Loa tôn giả xây dựng mở rộng, đến cuối thế kỷ 14, Đệ tam tổ Huyền Quang tôn giả về trụ trì, tu bổ hoàn chỉnh các công trình kiến trúc như: Tam quan, Lầu chuông, Gác trống, Phật điện, Tổ đường, Hậu đường, tả, hữu tiền hành lang, hậu hành lang, các tòa tháp, Am Bạch Vân... Hơn bảy thế kỷ qua, chùa Côn Sơn được nhà nước, nhân dân, phật tử giữ gìn, tu bổ, trở thành trung tâm tôn giáo, tín ngưỡng linh thiêng bậc nhất của đất nước. Từ ngày khởi dựng đến nay, chùa Côn Sơn đã trải qua ba lần trùng tu lớn. Lần trùng tu thứ nhất ở thế kỷ 13, 14. Lần trùng tu thứ hai vào thế kỷ 16, 17. Lần trùng tu thứ ba vào thế kỷ 18. Cuối thế kỷ 19, đất nước ta bị thực dân Pháp xâm lược, chùa Côn Sơn cũng như các công trình kiến trúc tôn giáo khác của đất nước bị tàn phá bởi chiến tranh và thiên tai.

          Với những giá trị văn hoá đặc sắc của khu di tích, ngày 18/6/2010 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, phát huy khu di tích lịch sử Côn Sơn - Kiếp Bạc gắn với phát triển du lịch. Việc triển khai, thực hiện quy hoạch này được coi là 1 trong 5 công trình trọng điểm của chương trình hành động thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hải Dương lần thứ 15, nhằm từng bước xây dựng Côn Sơn - Kiếp Bạc thành khu du lịch quốc gia.

          Được sự đồng ý của Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch và UBND tỉnh Hải Dương, năm 2012 và năm 2014, Ban Quản lý Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức khai quật tại sân và nền nhà Tổ Đường chùa Côn Sơn với diện tích 735m2. Kết quả đã phát lộ nền móng tòa Cửu Phẩm Liên Hoa xây dựng từ thế kỷ 14, đến thế kỷ 17 được tôn tạo lại quy mô lớn hơn. Các hố khai quật khảo cổ còn phát hiện hệ thống nền móng kiến trúc, chân tảng các công trình Tổ Đường, Hậu Đường, tiền hành lang, tam quan nội... Kết quả khai quật khảo cổ học trùng khớp với tư liệu ghi chép trên văn bia còn lưu giữ ở chùa. Đây là nguồn tư liệu quan trọng, làm cơ sở khoa học cho việc quy hoạch chi tiết chùa Côn Sơn, là tiền đề mở đầu cho cuộc đại trùng tu chùa Côn Sơn lần thứ 4 ở đầu thế kỷ 21

 

          Thực hiện Quy hoạch tổng thể của Thủ tướng Chính phủ, năm 2014 UBND tỉnh Hải Dương ra quyết định phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo chùa  Côn Sơn. Dự án gồm hai giai đoạn, giai đoạn 1: trùng tu, xây dựng các hạng mục công trình: Tòa Cửu Phẩm Liên Hoa, Tổ Đường, Hậu Đường, các công trình phụ trợ; giai đoạn 2: tu bổ, tôn tạo Giếng Ngọc, Lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát, đường lên tháp Tổ, tả hữu tiền hành lang, Gác chuông,  xây dựng khu tăng ni chùa Côn Sơn. Chủ đầu tư là Ban Quản lý Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc; đơn vị tư vấn thiết kế là Công ty TNHH Kiến trúc Hoàng Đạo; đơn vị thi công là Công ty Cổ phần Xây dựng số 6.

          Dự án tu bổ, tôn tạo chùa Côn Sơn là công trình văn hóa, tâm linh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về văn hoá, xã hội của tỉnh Hải Dương, dự án sẽ phục hồi một số hạng mục công trình và kiến trúc thờ tự đã bị tàn phá trong chiến tranh, hoàn chỉnh không gian cảnh quan kiến trúc của chùa, phục vụ công tác nghiên cứu, tìm hiểu và tham quan du lịch cũng như tín ngưỡng của nhân dân trong cả nước. Với những giá trị và vị thế to lớn của khu di tích, việc đầu tư, tu bổ, tôn tạo di tích chùa Côn Sơn sẽ đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, phù hợp với chính sách của Đảng và nhà nước về văn hóa, thể hiện tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc của thời đại chúng ta với ba vị tổ của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm trong sự nghiệp hoằng dương phật pháp, thống nhất tôn giáo.

          Dự án tu bổ, tôn tạo chùa Côn Sơn được khởi công ngày 06 tháng 3 năm 2015 (16 tháng Giêng năm Ất Mùi). Tổng mức đầu tư là 76 tỷ đồng. Nguồn kinh phí thực hiện dự án từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn công đức của nhân dân.

          Từ năm 2015 đến 2016, hoàn thành giai đoạn 1 của dự án, bao gồm:

          * Toà Cửu Phẩm Liên Hoa: Chuyển dịch nhà Tổ về phía sau 19m để trả lại mặt bằng xây dựng Toà Cửu Phẩm Liên Hoa theo kết quả khai quật khảo cổ học các năm 2005, 2012, 2014. Nhà Phẩm có mặt bằng hình chữ nhật, gồm 5 gian, diện tích xây dựng 159,3m2. Kiến trúc Nhà Phẩm 3 tầng mái, gian chính giữa để đặt tháp Cửu Phẩm Liên Hoa bằng gỗ và tượng Phật A Di Đà đặt tại tầng trên cùng của tháp. Tòa Cửu Phẩm Liên Hoa hình bát giác với 9 tầng chạm sen, chia thành 3 cấp (Thượng phẩm, Trung phẩm, Hạ phẩm). Các cột góc tháp nối từ từ tòa tháp lên đài sen tầng 1 chạm rồng, từ tầng 1 lên tầng 9 chạm đốt trúc. Tòa Cửu Phẩm quay được; kết cấu trục quay bằng một cây gỗ lim cao tới đỉnh tòa tháp; chân trục cối quay bằng kim loại. Công trình sử dụng vật liệu gạch bát, ngói mũi tráng men, đã xanh; kết cấu chịu lực bằng gỗ lim, các thành phần trang trí được làm bằng gỗ mít, gỗ vàng tâm và dổi… được sơn son thếp vàng.

          * Nhà Tổ Đường: Chuyển tượng thờ ở Tổ Đường về thờ tạm thời ở Tiền đường chùa Côn Sơn. Hạ giải nhà Tổ Đường hiện hữu, chuyển về phía sau. Quy mô nhà Tổ Đường được giữ nguyên (185,4 m2), gia cố, tôn tạo một số cấu kiện bị hư hỏng. Xây dựng mới hệ thống móng, tường, phòng chống mối mọt. Bài trí lại hệ thống thờ tự cho phù hợp.

          * Nhà Hậu Đường: Nằm phía sau nhà Tổ Đường theo tài liệu khảo cổ và ghi chép trên văn bia. Nhà Hậu Đường có mặt bằng hình chữ nhất, gồm 9 gian, kích thước nền 27,5 m x 7,5m. Kiến trúc cột và hệ thống kết cấu gỗ bằng gỗ lim, nền lát gạch bát phục chế, kết cấu vì kèo con chồng đấu sen thu hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi hài phục chế. Nhà Hậu Đường thờ các vị Hậu tổ. Căn cứ vào nội dung bia ký ở chùa, tạc lại tượng thờ các nhà sư đã tu hành, trụ trì ở chùa Côn Sơn qua các thời kỳ lịch sử.

          Sau 2 năm thi công tích cực, công trình đã hoàn thành đúng tiến độ đề ra và đảm bảo các yếu tố: bảo tồn toàn bộ các hạng mục công trình kiến trúc của di tích, tiến hành tu bổ các hạng mục công trình theo hướng giữ nguyên hiện trạng các yếu tố gốc, loại bỏ các thành phần bổ sung mới không phù hợp với di tích. Tôn tạo, phục hồi các hạng mục và hệ thống thờ tự của khu di tích đã bị tàn phá trong lịch sử, nhằm hoàn chỉnh không gian kiến trúc, cảnh quan. Phục vụ việc tổ chức lễ hội và các hoạt động tín ngưỡng của khu di tích. Phục vụ việc nghiên cứu, tìm hiểu, tham quan du lịch, phát huy các giá trị của khu di tích. Phân kỳ đầu tư hợp lý, làm cơ sở kêu gọi đầu tư, huy động các nguồn vốn thực hiện. Ngoài tiền vốn nhà nước, hiện công trình đón nhận sự hảo tâm công đức của nhiều tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp có giá trị hàng tỷ đồng. Cùng với đó là hàng trăm ngày công lao động của nhân dân quanh vùng, cán bộ, nhân viên, người lao động thuộc Ban Quản lý Di tích.

          Đã thành truyền thống, từ ngày 15 đến 23 tháng Giêng âm lịch hàng năm, lễ hội truyền thống mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc lại được tổ chức. Năm nay, ngoài các nghi lễ và hoạt động đã được thực hiện theo Đề án nâng cấp lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc giai đoạn 2006 - 2010 như: Lễ khai hội mùa xuân, lễ rước nước, mộc dục, lễ cúng đàn Mông Sơn thí thực, lễ tế trời đất trên núi Ngũ Nhạc, lễ tế khai xuân tại đền Nguyễn Trãi, liên hoa pháo đất tỉnh Hải Dương, hội thi gói bánh chưng, giã bánh giầy tỉnh Hải Dương, cùng các trò chơi dân gian đấu vật, chọi gà, cờ tướng… sẽ tổ chức Lễ cắt băng khánh thành tòa Cửu Phẩm Liên Hoa chùa Côn Sơn, và nghi lễ Liên Hoa Hội Thượng tại Cửu Phẩm Liên Hoa.

          Việc tu bổ, tôn tạo đồng bộ tổng thể di tích chùa Côn Sơn cùng với việc xây dựng hoàn thiện hệ thống hạ tầng, hệ thống cảnh quan sẽ bảo tồn bền vững các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể ở khu di tích. Đồng thời, việc tu bổ các công trình kiến trúc sẽ làm tăng giá trị lịch sử, thẩm mỹ, công năng sử dụng, phục vụ hiệu quả cho việc tổ chức lễ hội, nghiên cứu, học tập, du lịch. Qua đó giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, góp phần phát triển kinh tế, văn hóa xã hội của tỉnh và khu vực.

LÊ DUY MẠNH- Phó Trưởng Ban QLDT Côn Sơn- Kiếp Bạc

Bài đăng trên Tạp chí Thế giới Di sản, số 1+2-2017 (124+125).

Thứ 2, Ngày 2/4/2012