KHÔI PHỤC LẦU THỜ ĐỨC PHẬT QUÁN THẾ ÂM BỒ TÁT CHÙA CÔN SƠN

Đức Phật Quán Thế Âm tiếng Phạn là Avalokitesvara, dịch sang tiếng Hán là Quán Thế Âm (觀世音) hay Quán Tự Tại. Theo kinh Đại A Di Đà Ngài cùng Đức Phật Đại Thế Chí Bồ Tát thị giả Đức Phật A Di Đà ở cõi Tây Phương cực lạc, lo việc cứu độ chúng sinh. Kinh Phật gọi là Tây Phương Tam Thánh (các vị Thánh ở cõi phương Tây cực lạc). Trong kinh Ngũ Bách Danh có ghi “Quán Âm Đại Sĩ, tích hiệu Viên Thông”…hiệu của Ngài cho hay Đức Phật Bồ Tát Quán Thế Âm có trí tuệ tròn đầy, viên mãn; quyền năng vi diệu bao trùm thông suốt ba ngàn thế giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới). Phàm khi chúng sinh gặp nạn mà chí thành niệm danh hiệu Quán Âm Bồ Tát, thì lập tức Ngài đến cứu giúp. Do thế mà Ngài được đức hiệu là Quán Thế Âm Bồ Tát (Vị Bồ Tát chuyên lắng nghe âm thanh - cầu cứu - của thế gian).

          Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát là hiện thân của Từ Bi, Ngài phát 12 đại hạnh nguyện từ bi để cứu giúp, nếu chúng sinh còn đau khổ. Vì chỉ có từ bi mới giải trừ đau khổ, cũng như chỉ có trí tuệ mới diệt được ngu si. Trong ba ngàn thế giới, Đức Phật A Di Đà là giáo chủ của cõi Tây Phương cực lạc; Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là giáo chủ của cõi Ta Bà; Đức Phật Địa Tạng Vương Bồ Tát là giáo chủ của cõi âm phủ; Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát an nhiên tự tại, ứng hiện thành 500 vị Bồ Tát giữa ba cõi để cứu độ chúng sinh. Ngài là một trong những hình tượng gần gũi nhất với hầu hết tín đồ Phật giáo, dù ở bất cứ nơi đâu, dù thuộc tầng lớp nào. Ngài là biểu tượng của lòng đại từ, đại bi… là nền tảng của mọi công hạnh tu tập, là chỗ nương cậy mong cầu cứu khổ của tất cả chúng sinh. Vì thế, các bậc hành giả khi tu tập đều quy hướng về Ngài như một tấm gương sáng để noi theo; tất cả chúng sinh đang khổ đau cũng quy hướng về Ngài để được chở che, dắt dẫn. Chúng ta cũng không lấy gì làm lạ khi từ kẻ quê mùa cho đến hàng trí giả, ai ai cũng thường cung kính niệm tưởng đến Ngài. Việc thờ Ngài phổ biến trong thế gian, tượng thờ Ngài cũng đa dạng như: Quán Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, Quán Âm Nam Hải, Quán Âm Tọa Sơn, Quán Âm Dược Sư… để cầu mong Ngài độ cho đất nước hưng vượng, thế giới hòa bình, nhân dân an lạc.

          Theo truyền thuyết, từ thời hồng hoang Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát đã chọn Côn Sơn là một trong những nơi Ngài ngự dưới trần gian. Chúng sinh, muôn loài ở đây thành tâm dựng thảo am thờ Ngài dưới chân núi Côn Sơn, sớm tối cung kính dâng hương hoa; Ngài cảm động mà nhỏ nước cam lồ tạo thành Giếng Ngọc để cho chúng sinh tẩy trần...

          Đến thế kỷ XIII, XIV, Đức vua Trần Nhân Tông đã về cắm đất mở rộng chùa Côn Sơn thành một trong những trung tâm của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm Đại Việt. Bình đồ kiến trúc của chùa nội công ngoại quốc, gồm nhiều hạng mục công trình như: Tam quan, Lầu chuông, Gác trống, Phật điện, Cửu Phẩm liên hoa, Tổ đường, Hậu đường, tiền hành lang, hậu hành lang, các tòa tháp, Am Bạch Vân... Trong đó, lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát là công trình tôn giáo có giá trị đặc sắc, được xây dựng ở khoảng đất bằng dưới chân núi cạnh Giếng Ngọc, trên trục Nhất chính đạo chùa Côn Sơn. Trong lầu thờ tượng Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát tọa thiền trên đài sen. Cuối thế kỷ XIX, đất nước ta bị thực dân Pháp xâm lược, chùa Côn Sơn và lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát bị tàn phá.

          Năm 1998, Bảo tàng Hải Dương và Ban Quản lý Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc khai quật khảo cổ học ở vị trí cạnh Giếng Ngọc, đã phát hiện nhiều viên ngói tráng men hoa nâu (niên đại thế kỷ XIII, XIV), vì kèo bằng gỗ bị cháy và nền móng kè đá... Theo các nhà khoa học, đây chính là ngói, vì kèo và dấu tích kiến trúc của lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát.

          Thực hiện Quy hoạch tổng thể của Thủ tướng Chính phủ, ngày 23/9/2016 Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương đã có Tờ trình số 64/TTr-UBND về việc phê duyệt chủ trương đầu tư hạng mục: Tu bổ, tôn tạo lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát, giếng Ngọc, đường lên tháp Tổ, sân vườn, tả, hữu tiền hành lang, tam quan nội. Thời gian thực hiện dự án từ năm 2016 đến năm 2018.

          Theo nội dung dự án, lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát được xây dựng cạnh Giếng Ngọc, cao độ 15m so với mặt bằng chùa Côn Sơn. Mặt bằng kiến trúc hình vuông kích thước mỗi cạnh 10,5m x 10,5m, kiến trúc Lầu theo lối phương đình 2 tầng 8 mái, đao tàu chéo góc, mái lợp ngói tráng men. Chiều cao tổng thể lầu thờ 9,50m. Kết cấu móng bê tông cốt thép; hệ thống cột, vì mái bằng gỗ lim. Nền lát đá xanh.

          Trong lầu thờ tượng Đức Phật Quan Thế Âm Bồ Tát dự kiến cao 1,75m tọa thiền trên đài sen, chất liệu tạc bằng đá quý (hoặc bán quý). Bệ tượng ốp đá xanh chạm hoa văn. Sân và lan can phía trước bằng đá xanh. Lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát ở độ cao 15m nhìn xuống toàn cảnh chùa Côn Sơn, phía trước là vườn hoa, tạo thành chữ Phật (佛).

          Công trình lầu thờ Đức Phật Quán Thế Âm Bồ Tát là điểm nhấn kiến trúc linh thiêng, kết nối các công trình kiến trúc của chùa với cảnh quan hùng vĩ của núi rừng Côn Sơn, Thanh Hư Động, Am Bạch Vân... Theo Quy hoạch tổng thể, từ đỉnh núi Côn Sơn xuống, đi qua công trình tượng đài Đệ tam thánh tổ, xuống cụm kiến trúc gồm: Lầu thờ Đức Phật Linh Cảm Quán Thế Âm Bồ Tát; Đăng Minh Bảo Tháp thờ Đệ tam thánh tổ Huyền Quang; Giếng Ngọc... Phía trước là tòa Cửu Phẩm liên hoa - nơi vạn Phật vân tập, nơi đón nhận linh hồn của những người thiện tâm, thiện đức đến vãng sinh sau khi từ trần trở về thế giới vĩnh hằng để được siêu sinh tịnh độ, tránh rơi vào kiếp địa ngục luân hồi.

          Nơi đây trời đất giao hòa, ánh sáng từ bi phổ chiếu, Thiên Địa Nhân hòa hợp, xứng đáng với tên gọi “Thiên Tư Phúc Tự” (chùa được trời ban phúc) của vùng thắng tích Côn Sơn. 

NGUYỄN KHẮC MINH- Trưởng Ban QLDT Côn Sơn- Kiếp Bạc.

Bài đăng trên Tạp chí Thế giới Di sản, số 1+2-2017 (124+125).

Thứ 2, Ngày 2/4/2012