ẤN THIÊNG ĐỀN KIẾP

Năm 2010, trong chuyến công tác của đoàn cán bộ Ban chỉ đạo Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa tỉnh Hải Dương vào 9 tỉnh phía trong; quà biếu của Hải Dương ngoài đặc sản Bánh đậu xanh, Bánh khảo, có hai sản phẩm tâm linh được giới thiệu tại đất phương Nam xa xôi là tượng Đức Thánh Trần (sản phẩm gốm sứ Chu Đậu) và phù Ấn đền Kiếp Bạc. Tôi vẫn nhớ hình ảnh những gương mặt thành kính của đại diện Sở Văn hóa các tỉnh khi nhận những kỷ vật lưu niệm độc đáo của Hải Dương.

          Giờ đây, trong số những người đã được nhận những tấm phù Ấn đền Kiếp Bạc năm xưa, có không ít người đã "Thăng quan tiến chức", có người đã nghỉ hưu. Và cứ mỗi dịp "Tháng 8 giỗ Cha" tôi lại nhận được những cú điện thoại của bạn bè trong Nam, ngoài Bắc nhắc nhớ việc gửi ấn mới. Mà lại phải là những tấm ấn đã qua Lễ mật ấn mới "linh". Mới đó mà đã 10 năm kể từ khi Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương phê duyệt Đề án Nâng cấp lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc (2006-2010). Trong hệ thống các nghi lễ thành kính, có phục dựng nghi Lễ ban Ấn. Nói phục dựng nghĩa là Lễ ban ấn đền Kiếp Bạc đã có từ trước nhưng vì nhiều lý do dẫn đến Lễ ban ấn bị gián đoạn không thực hiện được, nay mới phục dựng lại. Chỉ nhớ trong lời kể của các bậc cao niên người xã Hưng Đạo về kỳ tích giữ Ấn của Đức Thánh Trần mỗi khi đất nước có khói lửa chiến tranh. Tôi cũng đã được tham dự Hội thảo về Đề án Lễ hội đền Trần Nam Định do Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định tổ chức năm 2012. Đề án cũng đã xác quyết"... Khẳng định tại hành cung Thiên Trường, thời nhà Trần đã có Lễ khai ấn và hoạt động ban lộc, chức tước cho người dân và hương lão phủ Thiên Trường. Hơn 700 năm trôi qua, chắc chắn nghi lễ này phải có sự biến đổi". Chẳng có tài liệu nào giúp ta hình dung về Lễ khai ấn thời Trần nhưng Lễ khai ấn thời hiện đại tại đền Trần thì nhốn nháo lạ thường, đã được phản ánh qua các phương tiện thông tin đại chúng. So với Nam Định thì Hải Dương là mảnh đất ghi dấu ấn ba lần đại phá quân xâm lược Mông - Nguyên; một trong những địa danh gắn với Tam tổ Thiền phái Phật giáo Trúc Lâm; nơi phủ đệ của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Phải chăng vì thế mà Lễ khai ấn - ban ấn năm đầu tiên (2006) trong không gian lễ hội đền Kiếp Bạc tràn ngập trong biển người. Cũng chen lấn xô đẩy; cũng có năm không tổ chức được Lễ ban Ấn.

 

Đồng chí Lương Văn Cầu - TUV, Phó Chủ tịch UBND tỉnh,

Trưởng BTC Lễ hội mùa Thu Côn Sơn - Kiếp Bạc 2016 

ban Ấn cho nhân dân và du khách thập phương.

 

          Trước nghi Lễ ban Ấn đã trở thành hiện tượng trong đời sống tâm linh cộng đồng; thử đi tìm giải đáp? Câu trả lời thuộc về lịch sử gắn với một triều đại rực rỡ võ công: Nhà Trần và tên tuổi Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là bậc Thượng Phụ, rường cột của Đại Việt, tỏ rõ tài kinh bang tế thế cùng quân dân nhà Trần ba lần đập tan mộng bá chủ của đế quốc Mông - Nguyên mà vó ngựa Hốt Tất Liệt đã giẫm nát châu Âu hùng mạnh. Tên tuổi Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn (thời Trung đại) và Võ Nguyên Giáp (thời hiện đại) là tên tuổi hai người con ưu tú của dân tộc Việt Nam sánh vai với tám vị tướng lĩnh kiệt xuất khác của thế giới trong một cuộc bỏ phiếu do Hội Hoàng gia nước Anh tổ chức có sự tham gia của 478 nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử quân sự của nhiều nước trên thế giới. Hai vị tướng tài của Việt Nam đều đạt 100% phiếu bầu. Trần Quốc Tuấn, một vị tướng lỗi lạc gồm đủ tài đức, là trụ cột của triều đình, là linh hồn của cuộc kháng chiến, trước lúc lâm chung, khi được vua Anh Tông đến thăm và hỏi: Nếu chẳng may ông mất đi, giặc phương Bắc lại sang xâm lấn thì kế sách làm sao? Ông đã trăng trối những lời tâm huyết, sâu sắc, đúng cho mọi thời đại: "Thời bình phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước". Một vị tướng lỗi lạc trên thì đề cao tư tưởng Trung quân ái quốc, dưới thì tỏ rõ tư tưởng thương dân nên khi mất đi được dân phong là Cửu thiên vũ đế, sánh với Ngọc Hoàng thượng đế, đền thờ ngài có đền Nam Tào, Bắc Đẩu chầu hai bên. Từ một nhân vật lịch sử lỗi lạc, Đức Thánh Trần đã trở thành một nhân vật huyền thoại khởi nguồn cho những tín ngưỡng dân gian ở những địa phương có di tích thờ Ngài. Đền Kiếp Bạc thờ Ngài là tôn miếu linh thiêng của đất nước "Ai lòng thành khẩn cầu đều ứng nghiệm", điều đó đã trở thành đức tin, thành tâm linh tôn giáo của nhân dân. Nhà sử học Phan Huy Chú viết: "Mỗi khi trong nước có đại sự, triều đình đều làm lễ cầu đảo; các tướng tá, vương công mỗi khi có việc chinh chiến cũng đều đến bái yết rồi mới xuất quân...". Bởi vậy, cứ mỗi dịp "Tháng 8 giỗ Cha", hoặc mỗi khi lâm sự, người dân lại thành tâm về Kiếp Bạc làm lễ và xin phù ấn của Đức Thánh, cầu Ngài phù hộ. Vậy việc thờ Đức Thánh Trần là thờ nhân vật lịch sử có công với dân với nước, phù hợp đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.

          Còn về bốn phù Ấn hiện có của đền Kiếp Bạc, ấn thứ nhất: hình vuông, kích thước 10 x 10 cm, văn khắc gồm bảy chữ: 陳朝興道王 之印 "Trần Triều Hưng Đạo Vương chi ấn" (Ấn của Hưng Đạo Vương triều Trần). Đây là phù ấn quan trọng nhất, nội dung thể hiện quyền uy và sức mạnh mà Đức Thánh Trần ban cho; Ấn thứ hai, hình vuông, kích thước 5,5 x 5,5 cm, văn khắc gồm bốn chữ: 國法大王"Quốc Pháp Đại Vương" (Ấn phù của Quốc pháp Đại Vương), cầu Đức Thánh ban sức mạnh uy quyền, bắt mọi thế lực phải tuân theo những phép tắc pháp luật. Ấn thứ ba, hình vuông, kích thước 4,3 x 4,3 cm, văn khắc gồm bốn chữ: 萬 藥 靈符 "Vạn dược linh phù" (Phù ấn linh thiêng của đền Vạn Dược). Dược là thuốc chữa bệnh. Là phù ấn linh thiêng cầu cho mọi người sinh sôi, phát triển, cầu tránh tà ma, bệnh tật. Ấn thứ tư, hình chữ nhật, kích thước 5,2 cm x 7,8 cm, văn khắc gồm 6 chữ: 飛 天神劍靈符 "Phi thiên thần kiếm linh phù" (Phù ấn linh thiêng của phi thiên thần kiếm) cầu bình an, sát quỷ trừ tà. Cả bốn phù Ấn đều phản ánh những khát vọng đời thường của người dân Việt đó là: sức khỏe; học hành thi đỗ; thăng quan tiến chức; yêu và ghét; giàu - nghèo; niềm tin tín ngưỡng; những nghi lễ vòng đời (cưới xin - ma chay)... Thông thường, khách thập phương xin tấm lụa vàng có in cả bốn phù ấn của đền về treo tại nhà hoặc mang theo bên mình, cầu được trấn trạch kỳ an, Phúc, Lộc, Thọ và vạn sự tốt lành.

          Trong dòng người "chật như nêm" chờ thời khắc thiêng liêng của lễ ban Ấn năm 2016 (được tiến hành vào 12 giờ đêm) tôi gặp hai người quen, anh Dương và chị Dự, người Hải Dương. Qua trao đổi được biết gia tộc nhà anh đã ba đời lập điện thờ Đức Thánh Trần, đến nay còn giữ nguyên được hệ thống tượng và các đồ thờ cổ kính. Được thế bởi anh được Ngài báo mộng, kịp sơ tán tượng và đồ thờ trong thời kỳ bài trừ mê tín dị đoan những năm 80. Với gia đình anh Dương, chị Dự việc tham dự và xin Ấn ngay từ năm đầu (2006) và anh chị khẳng định: Ấn của Ngài đem lại sự may mắn, hanh thông. Còn đoàn anh Hoan (Bắc Ninh) có chín thành viên. Đây là lần đầu tiên các anh chị đi xin Ấn đền Kiếp Bạc vì nghe bạn bè nói: Ấn đền Kiếp rất thiêng! Còn với những người dân Thủy Nguyên, Cát Hải - Hải Phòng thì Phù Ấn của Ngài có ý nghĩa tâm linh lớn lắm đối với người dân làm nghề ra khơi vào lộng trước biển cả thẳm sâu, bí hiểm. Một thành viên của đoàn nói: "Dòng họ Trần cũng có xuất phát từ nghề thuyền chài mà". Còn anh bạn thân của tôi, đang trong thời gian điều trị bạo bệnh tại Hà Nội vẫn không quên: "Ông xin hộ tôi năm tấm Ấn để tôi biếu... bác sĩ". Và một cô bạn doanh nhân khi nhận ấn biếu nhất thiết bắt tôi phải nhận một khoản tiền tượng trưng. Cô nói: - Có thế Ấn mới linh anh ạ! Còn một thanh đồng (mà tôi quen) trước giờ ban ấn kể tôi nghe chuyện chị được mời tham gia chương trình Hát văn hầu bóng tại Pháp. Chị cho biết: "Người Pháp rất thích các giá hầu Đức Ông Trần Triều". Và rất nhiều du khách khi được hỏi "Anh, chị có hài lòng về lễ phát Ấn năm nay không?". Câu trả lời hằng mong đợi là: Việc tổ chức lễ phát ấn thay vì trong nội tự Đền như trước kia thành ba bàn phát Ấn ở sân mặt tiền đền như hiện nay là rất hay. Mỗi bàn phát Ấn được ngăn cách bởi những vách ngăn phủ vải đỏ vừa đảm bảo trang trọng, vừa đảm bảo an ninh trật tự.

          Từ khi đổi mới phương thức ban ấn vào năm 2015, đến nay không còn cảnh chen lấn xô đẩy giành lấy ấn. Tổ chức thành công Lễ ban Ấn và tham khảo con số Ấn được phát hành: năm 2015 trên hai vạn tấm, năm 2016 đạt bốn vạn tấm. Cho thấy phù ấn đền Kiếp đã có vị trí xứng đáng trong đời sống tâm linh cộng đồng.

Lễ hội đền Kiếp Bạc trong tâm thức "Tháng 8 giỗ Cha" đang trở thành điểm du lịch tâm linh hấp dẫn du khách cả nước và đang được giới thiệu ra thế giới qua việc ba tỉnh Quảng Ninh - Bắc Giang - Hải Dương xây dựng trang hồ sơ di sản Quần thể Yên Tử trình UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới.

          Đêm 16, trăng thu vằng vặc in bóng những mái đao cong vút đền Kiếp Bạc. Từng đoàn người thành kính tiến vào cửa đền để nhận những tấm ấn tuy nhỏ bé nhưng giá trị tâm linh vô cùng to lớn bởi gắn với tên tuổi một con người - Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cả cuộc đời vì nước vì dân; lúc làm tướng thì cùng dân tộc lập nên những kỳ tích vĩ đại, lúc thác thì đi vào bất tử thành thánh thần huyền thoại, một tấm gương "Trung quán nhật nguyệt" âm phù cho nước cho dân, được nhân dân lập đền thờ uy nghi, vàng son lộng lẫy, thành chốn Tổ đường tâm linh đất Việt. Trước anh linh Người, trước uy linh Vạn Kiếp, tôi bỗng nhớ một câu ca dao dung dị miền Thanh Nghệ: "Thương dân dân lập đền thờ"; còn những kẻ hại nước, hại dân thì muôn đời sẽ chịu kết cục: "Hại dân dân đái ngập mồ thối xương".

 

Nguyễn Tiến

Nguồn: Vhttdlhd.vn

Thứ 2, Ngày 2/4/2012