NGUYỄN PHI KHANH (1355 - 1428 ?)

Nguyễn Phi Khanh huý là Nguyễn Ứng Long hiệu là Nhị Khê, quê gốc ở làng Chi Ngại, huyện Phượng Sơn (nay là xã Cộng Hoà, huyện Chí Linh), đến sinh sống và dạy học tại Trại Ổi, xã Nhị Khê, huyện Thượng Phúc (nay thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây), trở thành vị tổ đầu của họ Nguyễn Nhị Khê.

Nguyễn Phi Khanh huý là Nguyễn Ứng Long hiệu là Nhị Khê, quê gốc ở làng Chi Ngại, huyện Phượng Sơn (nay là xã Cộng Hoà, huyện Chí Linh), đến sinh sống và dạy học tại Trại Ổi, xã Nhị Khê, huyện Thượng Phúc (nay thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây), trở thành vị tổ đầu của họ Nguyễn Nhị Khê.

          Nguyễn Phi Khanh là thân sinh của Nguyễn Trãi. Ông nổi tiếng thông minh, chăm học, nên sớm trở thành nhà nho có thực tài, được quan Tư đồ Trần Nguyên Đán mời vào phủ dạy học cho con gái lớn là Trần Thị Thái. Mối tình nảy nở giữa hai thầy trò, Trần Thị Thái có mang, Ứng Long sợ, phải bỏ trốn. Trần Nguyên Đán độ lượng, lại thức thời, cho tìm về gả con gái cho, khích lệ chí tiến thủ. Từ đó, Ứng Long càng ra sức học hành, đến năm Giáp Dần (1374) thi đậu Thái học sinh, nhưng không được Thượng hoàng Trần Nghệ Tông trọng dụng, vì cho ông là con nhà thường dân, lại lấy con gái tôn thất nhà Trần. Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi, ông đổi tên là Phi Khanh, ra làm quan với nhà Hồ, được cử giữ chức Hàn lâm viện Học sĩ , rồi lần lượt thăng lên Thống chương Đại phu, Đại lý tự khanh kiêm Trung thư Thị lang, Tư nghiệp Quốc tử giám. Năm 1407, quân Minh xâm lược, ông bị bắt sang Kim Lăng (Trung Quốc). Nguyễn Trãi và em là Phi Hùng theo cha đến tận ải Nam Quan. Ông khuyên Nguyễn Trãi trở về phục thù và báo hiếu cho cha bằng con đường cứu nước.

          Năm Mậu Thân (1428)*4, ông mất ở Trung Quốc, Nguyễn Phi Hùng đem hài cốt cha về táng tại núi Báo Đức (nay thuộc xã Hoàng Hoa Thám, huyện Chí Linh), mộ chí nay vẫn còn.

          Nguyễn Phi Khanh đã viết khá nhiều tác phẩm. Thơ văn của ông thể hiện tâm tư lo lắng của tầng lớp sĩ phu trước tình cảnh của đất nước, nhân dân. Những cảm xúc này thường lắng đọng lại trong lòng và lẩn sâu vào trong thơ, cho nên, lời thơ ông vẫn giữ được sự thanh thoát nhẹ nhàng. Đương thời ông được nhiều danh sĩ đánh giẩnất cao. Ông để lại các tác phẩm: "Nhị Khê thi tập", "Nguyễn Phi Khanh thi văn tập".

 

Thứ 2, Ngày 2/4/2012